İlk Muayenede Hangi Testler Yapılır?
İnfertilite değerlendirmesine, her tıbbi sorunda olduğu gibi, çiftin ayrıntılı öyküsünün alınmasıyla başlanır. Daha önce geçirilmiş gebelikler, ameliyatlar ve hastalıklar, adet düzeni, kullanılan ilaçlar ve varsa önceki infertilite tedavileri değerlendirilir.
İlk aşamada temel olarak üç soruya cevap ararız:
- Kadının yumurtalık rezervi yeterli mi ve düzenli yumurtluyor mu?
- Sperm analizi normal mi?
- Rahim ve tüpler gebelik açısından normal mi?
Yumurtalık rezervinin değerlendirilmesi
Yumurtalık rezervini değerlendirmek için en sık AFC (Antral Folikül Sayısı) ve AMH (Anti-Müllerian Hormon) kullanılır.
AFC, özellikle adetin ilk günlerinde yapılan vajinal ultrason sırasında yumurtalıklardaki küçük foliküllerin sayılmasıdır. Deneyimli bir hekim tarafından yapılan ultrason, yumurtalık rezervi hakkında oldukça değerli bilgi verir.
AMH ise kandan ölçülen ve yumurtalık rezervi hakkında bilgi veren bir hormondur. Yumurtaların kalitesini göstermez. Yumurta kalitesi açısından en önemli belirleyici kadının yaşıdır.
Sperm analizi
Erkeğin ilk değerlendirmesinde semen analizi (spermiogram) yapılır. Bu test ile sperm sayısı, hareketliliği ve şekli değerlendirilir. Bu analizi görmeden herhangi bir plan yapılamaz.
Rahim ve tüplerin değerlendirilmesi
Rahim boşluğunun yapısını ve tüplerin açık olup olmadığını değerlendirmek için en sık kullanılan yöntemlerden biri HSG (Histerosalpingografi – rahim filmi)dir.
HSG’nin gerekli olup olmadığına çiftin öyküsü, yaşı ve planlanan tedaviye göre karar verilir.
Başka hangi testler gerekebilir?
Tam kan analizi ve tiroid fonksiyonlarını değerlendirmek amacıyla TSH istenir. Prolaktin ise adet düzensizliği varsa veya klinik olarak gerekli görülen durumlarda bakılır.
Bunların dışında herkese aynı testlerin yapılması gerekmez. Ek incelemelere çiftin öyküsü ve muayene bulgularına göre karar verilir.
Tanı amacıyla laparoskopiye günümüzde daha sınırlı durumlarda başvurulmaktadır. Histeroskopi ise rahim içinde bir problemden şüphelenildiğinde veya gerekli görülen seçilmiş olgularda yapılır.
Kromozom analizi (karyotip) ve diğer genetik testler de her çifte rutin olarak yapılmaz. Aile öyküsü, çok düşük sperm sayısı, azospermi, erken yaşta yumurtalık fonksiyonlarının azalması, tekrarlayan gebelik kayıpları, başarısız tüp bebek denemeleri veya başka klinik bulgular varsa gerekli genetik incelemeler planlanabilir.
İlk değerlendirmede amaç mümkün olduğunca çok test yapmak değil, çiftin öyküsüne ve bulgularına göre gerçekten gerekli testleri seçmektir.