Doğum kontrolü, gebelik istemeyen çiftlerin gebeliği önlemek amacıyla kullandıkları yöntemlerin genel adıdır. Günümüzde çok sayıda etkili ve güvenli seçenek vardır. En uygun yöntem; kadının yaşı, sağlık durumu, adet özellikleri, ne kadar süre korunmak istediği ve gelecekteki gebelik planına göre belirlenir.

Doğum kontrol yöntemlerinin etkinlikleri birbirinden farklıdır. Özellikle günlük veya her ilişkide doğru kullanım gerektiren yöntemlerde, gerçek yaşamda kullanım hataları nedeniyle gebelik oranları artabilir.

Hangi doğum kontrol yöntemleri vardır?

Başlıca yöntemler şunlardır:

Rahim içi araçlar (RİA)

En etkili geri dönüşümlü yöntemler arasındadır. Yıllarca koruma sağlar ve çıkarıldıktan sonra doğurganlık hızla geri döner.

İki temel tipi vardır:

Bakırlı RİA: Hormon içermez. Uzun süreli ve oldukça etkili bir korunma sağlar. Bazı kadınlarda özellikle ilk aylarda adet kanamasını ve adet ağrısını artırabilir.

Hormonlu RİA: Rahim içine düşük miktarda levonorgestrel salgılar. Gebelikten korunmanın yanında adet kanamasını belirgin şekilde azaltabilir. Aşırı adet kanaması ve bazı endometriozis veya adenomyozis olgularında bu özelliğinden de yararlanılır.

Doğum yapmamış kadınlarda da uygun koşullarda her iki RİA kullanılabilir.

Doğum kontrol hapları

Kombine doğum kontrol hapları östrojen ve progesteron içerir. Düzenli kullanıldığında oldukça etkilidir. Adetleri düzenleyebilir, kanama miktarını ve adet ağrısını azaltabilir.

Ancak östrojen içeren yöntemler herkes için uygun değildir. Özellikle bazı damar hastalıkları, pıhtılaşma riski, auralı migren ve belirli yaş ve sigara kullanımı kombinasyonlarında başka yöntemler tercih edilir.

Yalnız progesteron içeren haplar ise östrojen kullanmasının uygun olmadığı bazı kadınlarda seçenek olabilir.

İmplant ve iğneler

Cilt altı implantı kola yerleştirilen ve progesteron benzeri hormon salgılayan uzun etkili bir yöntemdir. Üç yıl süreyle çok yüksek düzeyde gebelikten korunma sağlar.

Üç aylık progesteron enjeksiyonları da etkili bir yöntemdir. Ancak bırakıldıktan sonra yumurtlamanın ve doğurganlığın geri dönmesi diğer yöntemlere göre birkaç ay daha uzun sürebilir.

Kondom

Kondom gebeliği önlemenin yanında cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlara karşı da koruma sağlayan önemli bir yöntemdir.

Ancak etkinliği doğru ve her ilişkide düzenli kullanılmasına bağlıdır. Gebelikten korunma açısından RİA ve implant gibi uzun etkili yöntemlerden daha fazla kullanıcı hatasına açıktır.

Vajinal halka ve doğum kontrol bandı

Vajinal halka ve cilde yapıştırılan doğum kontrol bandı, kombine doğum kontrol haplarına benzer şekilde östrojen ve progesteron içerir.

Her gün hap kullanmak istemeyen kadınlarda alternatif olabilir. Ancak östrojen içerdikleri için kombine doğum kontrol haplarıyla benzer tıbbi uygunluk kriterleri geçerlidir.

Kalıcı doğum kontrol yöntemleri

Artık çocuk sahibi olmak istemeyen kişilerde kadın sterilizasyonu veya vazektomi düşünülebilir.

Bunlar kalıcı yöntemler olarak kabul edilmelidir. Bu nedenle karar verilmeden önce gelecekte çocuk isteğinin değişme ihtimali dikkatle değerlendirilmelidir.

Geri çekme ve takvim yöntemi ne kadar güvenlidir?

Geri çekme ve doğurgan günlerin hesaplanmasına dayanan yöntemler gebelikten korunma sağlayabilir ancak kullanıcı hatasına daha açıktır ve gerçek yaşamda modern uzun etkili yöntemlere göre daha yüksek gebelik oranlarına sahiptir.

Bu yöntemleri kullanan çiftlerin etkinliklerinin daha düşük olduğunu bilmeleri önemlidir.

Acil korunma

Korunmasız cinsel ilişki veya kullanılan yöntemde sorun olması durumunda acil kontrasepsiyon uygulanabilir.

Levonorgestrel veya ulipristal asetat içeren acil korunma hapları kullanılabilir. Genel olarak ne kadar erken alınırsa etkinlik o kadar yüksektir.

RİA’lar da korunmasız ilişkiden sonraki uygun süre içinde uygulandığında en etkili acil kontrasepsiyon yöntemlerindendir ve sonrasında uzun süreli korunma sağlamaya devam eder.

En etkili yöntem hangisidir?

Geri dönüşümlü yöntemler arasında RİA ve cilt altı implantı en etkili seçeneklerdendir. Bunun önemli bir nedeni, etkinliklerinin kullanıcının her gün bir şey yapmasına bağlı olmamasıdır.

Ancak herkes için tek bir “en iyi” doğum kontrol yöntemi yoktur. Örneğin fazla adet kanaması olan bir kadın için hormonlu RİA ek yarar sağlayabilirken, hormon kullanmak istemeyen bir kadın bakırlı RİA'yı tercih edebilir. Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan korunma gerekiyorsa kondom ayrıca kullanılmalıdır.