Yumurtalık Kistleri
Yumurtalık kistleri, yumurtalıktan gelişen çoğunlukla içi sıvı dolu oluşumlardır. Özellikle üreme çağındaki kadınlarda sık görülür.
Yumurtalıkta görülen her kist hastalık anlamına gelmez. Bunların önemli bir bölümü yumurtlama sürecinin doğal bir parçası olarak ortaya çıkan fonksiyonel kistlerdir ve birkaç adet döngüsü içinde kendiliğinden kaybolabilir.
Yumurtalık kistleri neden oluşur?
Kistler farklı nedenlerle ortaya çıkabilir. En sık görülenler:
- Fonksiyonel kistler
Yumurtlama sırasında gelişen folikül kistleri ve korpus luteum kistleri bu gruptadır. Genellikle iyi huyludur ve tedavi gerektirmeden kaybolurlar.
- Endometrioma
Endometriozisin yumurtalıkta oluşturduğu kistlerdir. İçlerinde eski kan birikmesi nedeniyle halk arasında “çikolata kisti” olarak da bilinir.
- Dermoid kist
Teratom olarak da adlandırılır. Genellikle genç kadınlarda görülür ve iyi huyludur. İçinde yağ, saç veya farklı dokular bulunabilir.
- Kistadenomlar
Yumurtalığın yüzeyinden gelişen, içi sıvı veya daha yoğun içerikle dolu olabilen kistlerdir. Çoğu iyi huyludur ancak bazen oldukça büyüyebilir.
Bunların dışında daha seyrek olarak borderline veya kötü huylu yumurtalık tümörleri de kistik görünümde olabilir.
Yumurtalık kistleri hangi şikâyetlere yol açar?
Kistlerin önemli bir kısmı hiçbir belirti vermez ve rutin ultrason sırasında tesadüfen saptanır. Zaten yumurtalık kanserleri de bu nedenle geç fark edilir.
Belirti olduğunda:
- Kasık veya alt karın ağrısı
- Karında basınç veya dolgunluk hissi
- Şişkinlik
- Cinsel ilişkide ağrı
- Adet düzensizlikleri
görülebilir.
Ani başlayan çok şiddetli ağrı ise kistin patlaması veya yumurtalığın kendi etrafında dönmesi (over torsiyonu) gibi acil değerlendirme gerektiren bir duruma işaret edebilir.
Tanı nasıl konur?
Temel değerlendirme yöntemi ultrasonografidir. Ultrasonda yalnızca kistin büyüklüğüne değil; içeriğinin sıvı veya solid olması, duvar yapısı, bölmeler, papiller oluşumlar ve kanlanma gibi özelliklerine de bakılır.
Bu nedenle bir yumurtalık kistinin değerlendirilmesinde yalnızca “kaç santimetre?” sorusu yeterli değildir. Kistin ultrasonografik görünümü en az büyüklüğü kadar önemlidir.
Ultrasonda şüpheli özellikler varsa veya kistin yapısı tam olarak değerlendirilemiyorsa MR gibi ek görüntüleme yöntemleri ve gerekli durumlarda tümör belirteçleri kullanılabilir.
Her yumurtalık kisti ameliyat edilmeli midir?
Hayır. Özellikle adet gören kadınlarda basit görünümlü küçük kistlerin büyük bölümü ameliyat gerektirmez.
Takip veya ameliyat kararı verilirken:
- Kadının yaşı ve menopoz durumu
- Kistin büyüklüğü
- Ultrasonografik görünümü
- Zaman içinde büyüyüp büyümediği
- Şikâyete neden olup olmadığı
- Kötü huylu olma şüphesi
birlikte değerlendirilir.
Yumurtalık kistleri nasıl tedavi edilir?
Fonksiyonel kistlerin çoğunda beklemek yeterlidir. Doğum kontrol hapları yeni fonksiyonel kistlerin oluşmasını azaltabilse de mevcut fonksiyonel kistin daha hızlı kaybolmasını sağlamaz.
Ameliyat; büyük, kalıcı, belirti veren, komplikasyon riski taşıyan veya ultrasonografik olarak şüpheli kistlerde düşünülebilir.
Üreme çağındaki kadınlarda ameliyat gerektiğinde mümkün olduğunca yalnızca kistin çıkarılması ve sağlıklı yumurtalık dokusunun korunması amaçlanır.
Yumurtalık kistleri ve gebelik
Yumurtalık kistlerinin çoğu infertiliteye neden olmaz. Ancak endometrioma gibi bazı kistler altta yatan hastalık nedeniyle doğurganlıkla ilişkili olabilir.
Özellikle çocuk sahibi olmak isteyen kadınlarda ameliyat kararı dikkatli verilmelidir. Endometrioma ameliyatı bazı kadınlarda yumurtalık rezervini azaltabileceğinden, yalnızca kistin varlığı ameliyat için yeterli neden değildir. Kistin özellikleri, ağrı, yumurtalık rezervi, yaş ve planlanan infertilite tedavisi birlikte değerlendirilmelidir.
Menopoz sonrası yumurtalık kistleri
Menopoz sonrasında saptanan her kist kanser anlamına gelmez; basit kistlerin önemli bir bölümü iyi huyludur. Ancak bu yaş grubunda kötü huylu tümör olasılığı üreme çağındaki kadınlara göre daha fazla önem taşıdığı için ultrason bulguları, kistin büyüklüğü ve gerektiğinde CA-125 gibi belirteçlerle daha dikkatli değerlendirme yapılır.
En önemli nokta
Yumurtalık kistlerinde tedavi yalnızca kistin büyüklüğüne göre belirlenmez. Yaş, menopoz durumu, ultrason görünümü, şikâyetler ve gebelik planı birlikte değerlendirilerek gereksiz ameliyattan kaçınmak, ancak şüpheli kistleri de zamanında araştırmak gerekir.